Spaarlamp

Een spaarlamp is een in de jaren ’70 ontwikkeld type lamp die eind jaren 1980 op de markt kwam. De eerste generatie was in verhouding duur en had geen significant hoger rendement. De huidige (vierde) generatie spaarlampen is goedkoper te produceren en heeft een hogere efficiëntie.

Spaarlampen zijn net zoals TL-lampen , fluorescentielampen.

Algemene werking

Een spaarlamp is een opgevouwen TL die in een normale lampfitting past. Bij een spaarlamp gaat stroom door een buis die gevuld is met kwikdamp. Als een elektron uit die stroom tegen een kwikatoom botst, kan het daarbij een ander elektron uit zijn baan stoten. Bij het terugvallen van deze aangeslagen toestand naar de grondtoestand komt energie vrij in de vorm van ultraviolette straling.
De ultraviolette straling is onzichtbaar. Aan de binnenkant van de glaswand van een spaarlamp zit er daarom een laagje poeder dat verschillende fluorescenties vertoont, en daarmee de UV-straling omzet in warm wit licht.

Elektronisch voorschakelapparaat van compacte fluorescentie lamp.

Voorschakelapparaat

Als de buis in de spaarlamp stuk is wordt de hele lamp vervangen inclusief het elektronische voorschakelapparaat (ballast). Deze onderdelen hebben eigenlijk een veel langere levensduur dan de buis zelf. Bij professionele spaarlampen voor gebruik in winkels, hotels, etc. zit die ballast gescheiden van de lamp, in het armatuur.

Voordelen

Lichtstroom
Stroomverbruik vergelijking
 


ledlamp


spaarlamp

gloeilamp
50 lm
1,2 W
4 W
20 W
100 lm<  
5 W
25 W
100–200 lm  
6/7 W
30/35 W
300 lm
2,8 W
8/9 W
40 W
400 lm  
10 W
50 W
500 lm
5 W
11 W
60 W
600 lm  
14 W
65 W
700 lm  
17 W
75 W
800 lm
9 W
18 W
75 W
900 lm  
20 W
100 W
1100 lm  
23 W
120 W

• Lager energieverbruik: Uit een gewone spaarlamp komt 5 tot 6 keer meer licht per watt elektriciteit die je erin stopt. Een gloeilamp van 60W kun je dus vervangen door een spaarlamp van 11W.

• Langere levensduur: Een gloeilamp gaat zo’n 1000 tot 1500 branduren mee. Veel spaarlampen halen 6000 tot 10000 uur en sommige speciale duurdere uitvoeringen nog meer.

• Veel kleurvariaties in wit: door de samenstelling van het fluorescentiepoeder te veranderen, kunnen verschillende soorten wit verkregen worden, van roodachtig (“warm”) tot blauwachtig (“koud”), afhankelijk van de sfeer die men wil creëren. Er worden ook spaarlampen gemaakt zonder fluorescentiepoeder, die dus UV-licht uitstralen, dat gebruikt kan worden voor desinfectie.

• Op twee manieren dimbaar: Dimbare spaarlampen zijn (afhankelijk van het type) te dimmen door middel van een normale dimmer of door een aan/uit-schakelaar. Dit laatste type kan niet traploos gedimd worden, maar beschikt over een aantal standen (bijvoorbeeld 100%, 66%, 33%, 5%). De stand wordt gekozen door de lamp aan en uit te schakelen.

Nadelen

Kwik belasting spaarlamp versus gloeilamp

Spaarlampen zijn efficiënter dan gloeilampen, maar hebben ook een aantal nadelige eigenschappen:
Chemisch afval (kwik)

Spaarlampen bevatten kwikdamp, een zwaar metaal, dat terecht kan komen in het milieu en/of de voedselketen. Omdat de mens de laatste schakel van de voedselketen is, kan het aanwezige kwik een nadelig effect hebben op de volksgezondheid. Spaarlampen moeten daarom als ze kapot zijn worden verwerkt als klein chemisch afval.

Onder andere Philips en Osram werken aan spaarlampen waarin de kwikcomponent is vervangen door xenon. Spaarlampen op xenon-basis kunnen bij het gewone afval gedaan worden. Xenon, een edelgas, geleidt ook heel goed, al is de geleiding minder efficiënt dan bij kwikdamp. Hierdoor is meer energie nodig. Op milieutechnische gronden zal dan een afweging moeten worden gemaakt wat het zwaarste weegt. Een eveneens energiezuinig alternatief zonder kwikdamp of xenon is de ledlamp.

Andere nadelen

• Het licht van een spaarlamp wordt door veel mensen als onprettig ervaren. Dit komt doordat de fluorescerende laag van de spaarlamp slechts een smal spectrum aan kleuren kan opwekken. Men kan wel meerdere soorten fluorescerend materiaal gebruiken om natuurlijk licht zo goed mogelijk na te bootsen, maar dat maakt de lamp weer duurder.

• Spaarlampen zijn duur in aanschaf. Ze besparen gedurende hun levensduur echter een veelvoud van de aanschafprijs aan elektriciteit, en gaan veel langer mee dan gloeilampen. Een deel van de hogere prijs wordt veroorzaakt door EU-importheffingen ter bescherming van de Europese gloeilampindustrie. De Europese Unie heeft afgesproken deze importheffingen in oktober 2008 af te schaffen.

• Veel in- en uitschakelen verkort de levensduur aanzienlijk, evenals een korte brandduur. En met name de combinatie. Daardoor zijn de lampen minder geschikt voor bijvoorbeeld toiletverlichting.

• Spaarlampen met een hogere sterkte hebben een grotere lengte in vergelijking met de gloeilamp. Ze kunnen dus gewoonweg niet passen in een lamp waar een gloeilamp wel inpast.

• Bij sommige spaarlampen duurt het even voordat de lamp op volle sterkte brandt.

• Een spaarlamp creëert net als een TL-lamp en andere huishoudelijke apparaten een magnetisch veld. Dit magnetische veld wordt door sommige mensen als onprettig of irriterend ervaren. Een gloeilamp heeft nagenoeg verwaarloosbare magnetische en elektrische velden.

Rekensom besparingspotentieel

Aanschaffingskosten
+
(Stroomverbruik x Stroomprijs)
= Totale kosten

Gloeilamp
50 x € 0,70
+
60W x 50.000h x € 0,22 / kWh
= € 695,-

Spaarlamp
8 x € 6,00
+
11W x 50.000h x € 0,22 / kWh
= € 169,-

Ledlamp
1 x € 9,95
+
5W x 50.000h x € 0,22 / kWh
= € 64,95
Besparingspotentieel _____ = € 526,- resp. € 104,05

 

 

 

 

 

 

 

Kleurcodes

• 29 – warm wit
• 33 – neutraal wit
• 36 – kleur vergelijkbaar met flame gloeilamp
• 827 – extra warm wit (huiskamer warmtint)
• 830 – warm wit (winkel warmtint, kantoor)
• 840 – koel wit (winkel wit, kantoor)
• 865 – daglicht (daglicht wit)
• 930 – warm wit – breed spectrum (winkel warmtint, kantoor)
• 940 – koel wit – breed spectrum (winkel wit, kantoor)
• 950 – daglicht – breed spectrum
• 965 – daglicht – breed spectrum (daglicht wit)

De codetabellen zijn meestal afkomstig van de CIE, ISO (NEN) en de ANSI

Kleurtemperatuur
De kleurtemperatuur kan aangegeven worden in Kelvin of Mired (1 miljoen gedeeld door de kleurtemperatuur in Kelvin).

Kleurtemperatuur
Kelvin
Mired
Extra warm licht
< 2700 K
370 M
Warm licht
2900 – 3000 K
333- 345 M
Neutraal wit
4000 K
250 M
Koelwit
> 5000 K
200 M

Marktontwikkeling

Een nieuwere (1996), nog efficiëntere techniek is het gebruik van zeldzame fosfor-zouten in plaats van het fluorescerende poeder in lampen met metaalhalogenide (hogedrukkwik). Hierbij stijgt het rendement van de spaarlamp nog meer, maar ook de kostprijs. De MH-lamp moet gezien worden als een nieuwe standaard, al zijn ze geschikter als vervanging van de wat grotere halogeenlampen, dan voor thuisgebruik. Vooral in winkels en openbare gebouwen zijn deze soorten lampen aan te treffen. In de toekomst zal dit type lampen vervangen worden door ledlampen.